R van RITA RENOIR
Rita Renoir kleedt brutaal de mannen uit
weekblad 'de nieuwe', 23 maart 1973
Parijs – De Seine en een enorme afstand liggen tussen het Théâtre de Plaisance en de Pigallebuurt, waar seks wansmakelijk uit foto’s, uitgestalde prikkelende lapmiddelen, kitscherig ondergoed puilt. Dat is de bedoeling: de one-woman-naaktshow van Rita Renoir, voormalige stripteaseuse in luxe-hokken en toneelactrice, heeft geen uitstaans met wat gemeenlijk onder gewaagde voorstellingen wordt verstaan.
Onmiddellijk als in het Théâtre de Plaisance de schijnwerper valt op Rita Renoir, poserend op de rand van het middenvlak van een pikzwart podium, krijg je naakt erbij: haar jurk, eigenlijk een zwarte vod, is tot onder haar borsten uitgesneden. Met een rauwe stem vertelt Renoir elliptische verhalen, die ze door illustrerende of gewoonweg decoratieve gebaren onderstreept: over een eerste minnaar in New York - geen hoogvlieger -, over een sadistisch-erotische vader. Meer dan de inhoud van haar verhalen, imponeert de toon van haar relaas. Misprijzend, net zoals het optrekken van haar rechtermondhoek. Onmiddellijk gewoon aan de uitdagende manier waarop ze nu en dan haar witte slip toont, ga je alleen nog maar letten op die fascinerend lelijke mond met een gebit als van een vampier en op haar slanke expressieve handen. Vanaf de rand van het podium waarop ze een monoloog beëindigt, is het maar een trapje en een stap de zaal in, waar ze naar de gezinssituatie van een niet onknappe man informeert en zich meteen op zijn schoot nestelt. Begint dan haar franke exploratie van haar publiek, ontmaskerend, niets ontziend. De katholieke man, die toegeeft niet naar de mis te gaan - ‘enfin, dan ben je niet katholieker dan ik’ -, de man op de eerste rij die Rita liefst wil ontmoeten op het platteland, maar dan toch met bordelen in de buurt – ‘nu heb je je blootgegeven’. Bij die eerste ongeordende zaalwandeling laat ze haar stem artificieel schetteren, alsof ze zich door een vulgaire toon aan te slaan wil immuniseren tegen de onzekerheid van de publieke reacties. De toon wordt vertrouwelijker wanneer ze systematisch rij per rij begint te onderzoeken, voortkruipend als een loopse kat van stoel tot stoel, nonchalant steunend op schouders van haar gesprekspartners. De eerste rij van mannen, die moeten toegeven dat hun vrouwen van dit uitstapje niet op de hoogte zijn - ‘ik zal le Mouvement pour la Libération de la Femme hiervan op de hoogte brengen -, de koppels die even met hun huwelijk moeten uitpakken - ‘brengen jullie wat van de liefde terecht? -, vrouwen en mannen die precies moeten aangeven hoe lang zij een liefdesscène rekken – ‘een kwartier? twintig minuten? een half uur?’. Rita Renoir noemt deze gesprekken haar sociologische enquête en ze slaagt erin haar publiek tot een samenzweerderstroep te maken, die impliciet toegeeft dat seks een tijdverdrijvende bezigheid is, die je niet al te romantisch au sérieux moet nemen en waarin vrouwen wel eens aan het kortste eind trekken – want hoe weten die mannen wanneer een vrouw klaarkomt? Renoir en de aanwezige vrouwen met haar denken er het hunne over wanneer de mannen het over ‘zuchten’ en ‘kreunen’ gaan hebben. Ergens op de zevende of achtste rij maakt ze een ontluisterend einde aan het gesprek door uiteen te zetten hoe zij zich met een man gedraagt: het eerste kwartier laat ze hem maar aanmodderen terwijl ze in gedachten haar show corrigeert, het tweede kwartier begint ze al wat beter op hem te letten en te vinden dat hij toch zijn best doet, het derde kwartier ondervindt ze dat hij het er eigenlijk helemaal niet zo slecht vanaf brengt, het vierde kwartier krijgt ze zelf de smaak van het hele gedoe te pakken en het vijfde kwartier heeft ze er zelfs wat aan – nu ja, gesteld dat er een vijfde kwartier bij hoort. Haar op seks beluste publiek op zijn woord nemend, stelt Renoir, terug op het podium en met haar meest onschuldige stem, dan maar voor aan seks te gaan doen: het publiek mag kiezen tussen een traditionele coïtus twee-aan-twee (met je gebuur, maar bij voorkeur niet de partner met wie je gekomen bent) of seks in kleine groepjes. Uiteraard verwateren deze voorstellen in de passiviteit van het publiek, maar Renoir sleurt toch een man van de eerste rij op het podium en kleedt hem warempel uit alsof hij een etalagepop is, met zelfzekere, totaal gedesinteresseerde handen en er wel over wakend dat de man op een gegeven ogenblik alleen in zijn onderhemdje staat; dat maakt zo’n belachelijke, miezerige indruk, ook omdat de man er maar slapjes bijstaat. (Naar alle waarschijnlijkheid is hij toch een co-acteur; na de pauze is hij trouwens uit de zaal verdwenen.) Volgt dan nog een scène waarin Rita, met gespreide benen liggend op de grond, een dialoog voert met een fictieve liefdespartner; met haar opmerkingen die niet altijd terzake zijn - ‘wat? vind je dat ik teveel praat? - doemt ze de hele onderneming tot mislukking. Al wordt ze lelijker en ouder als ze van rij tot rij kruipt, al ga je daarbij merken dat ze haar borsten operatief heeft laten optrekken, al praat ze zo familiair dat ze minder gaat intrigeren, met haar eerste showdeel, ‘Et moi qui dirais tout’, bereikt Renoir haar doel: knipogend naar de vrouwen, kleedt ze seks en de mannen uit tot op de grond.
Er is dan genoeg gepraat. Na de pauze (plots is de samenhorigheid van het publiek verdwenen en kijk je beleefd naast elkaar door; zonder haar is de wij-onder-ons-sfeer opgeheven), beperkt Renoir zich tot haar eigenste uitdrukkingsmiddel, haar naakte lijf – heeft ze daarmee geen carrière gemaakt?
De intredemuziek, kerkgezangen van de orthodoxe ritus, sterft langzaam uit. In een grote zwarte cape met kap dwaalt Renoir over het podium, dierlijke, akelige en eentonige klanken uitstotend - een eenzame dans, ‘Le Diable’ getiteld, waarnaar haar publiek geruisloos zit te kijken als naar een duivelbezweerster. Onder haar cape is ze naakt en daar maakt ze geen geheim van. Draaiend, springend, laat ze zich bekijken, om dan toch altijd de aandacht te vestigen op haar gelaat, dat ze tot afschuwelijke grimassen vertrekt. Ze spuwt, slijmerig speeksel dat ze traag uit haar grote mond laat lopen in dikke gulpen. Als ze de cape al heeft losgemaakt, trekt ze hem nog even rond zich aan om een vleiende blik naar haar publiek te werpen en de parodie op de traditionele striptease te accentueren. Eenmaal volledig naakt - mooi, lenig, aantrekkelijk, sensueel - laat ze haar kut nooit zien zonder er haar gezicht aan toe te voegen, dat vertrokken wordt en grijnst en glariet. Zij laat het speeksel nu als zaad over haar borsten lopen en smeert het uit over haar buik en ze mekkert als een geit wanneer ze gebogen met haar achterwerk naar het publiek gaat staan. Dit cynisme spreekt voor zichzelf en voor het hele intelligente lef waarmee Rita Renoir zich van haar lichaam heeft losgemaakt, het daar als een object bespeelt en het haar publiek voor de ogen gooit, zich uitdagend verheffend boven naaktmythes, voyeurisme en vrouwenverering. Haar levenservaring - het incarneren van de vrouw als lustobject, als seksspeelgoed, als inwendig mekkerende geit – heeft haar waarschijnlijk gehard en haar onkwetsbaar gemaakt in haar sexy rol. In het openbaar likt zij nu uitdagend haar wonden, distantieert ze zich van haar horizontale rol, verbergt ze verbittering achter provocatie, haalt ze lust en seks neer naar het niveau waarop zij die beide heeft ontmoet en hanteert ze een wapen dat ze meteen ook, in feministische solidariteit, aan andere vrouwen opdringt: cynische spot.
PS, naschrift in 2026. Bij het digitaliseren van dit artikel dat ik drieënvijftig jaar geleden schreef, zit ik enerzijds opnieuw live in dat zaaltje en verbaas ik me er anderzijds over dat ik op het einde van het stuk zomaar in de ziel van Rita Renoir meen te kunnen kijken. Alleen al door haar cv (1934 - 2016) op Wikipedia te lezen , https://fr.wikipedia.org/wiki/Rita Renoir, geef ik me er rekenschap van dat ik haar persoon geen recht doe in mijn artikel, tenzij als feministe - toch een verdienste.