L van LIBÉRATION
'Libération', alternatieve massakrant in Frankrijk
weekblad ‘de nieuwe’, 23 maart 1973
Parijs – Een dezer dagen zou de Franse perswereld een nieuwe krant moeten tellen, Libération, linkse massakrant, die al maandenlang door affiches en stickers op metro- en andere muren wordt aangekondigd. De definitieve start van het dagelijks afleveren van Libération is al geruime tijd almaar door moeten uitgesteld worden, omdat nog niet voldoende inschrijvingsgeld verzameld was. Via intekeningen, giften en abonnementen werd reeds 3.400.000 Belgische frank verzameld, maar daar moeten nog 2.300.000 BF bijkomen om met enig financieel vertrouwen het avontuur - want daar komt het uitpakken met een nieuwe krant op neer – te kunnen wagen. Er werden wel reeds enkele nulnummers uitgegeven, waarvan het laatste vorige week verscheen. In deze aflevering wordt de idee Libération nogmaals uiteengezet en om financiële steun gevraagd: ‘Wij willen U een krant geven, die werkelijk Uw krant is. Een krant die openstaat voor de dingen van het leven. 23 miljoen – het is een onmogelijke droom. Dát zeggen diegenen die opmerken dat ons land de pers heeft die het verdient. Wij kunnen sámen het tegenovergestelde bewijzen.’
Het redactiebureau van Libération, ergens in een noordelijke volksbuurt van Parijs gelegen, gonst al maandenlang van een rommelige activiteit. De medewerkers lopen er in en uit, zitten verwoed op typmachines te hameren, vergaderen onophoudelijk in het kader van het productiecomité of van het redactiecomité of van de ‘bevrijdingscomités’, spreken elkaar allemaal met de voornaam aan en verdienen allemaal evenveel, een arbeidersloon van 12.000 BF maandelijks voor de dactylo’s tot en met de journalisten. Er wordt ook reeds druk aan zelfkritiek gedaan. Een vermanende muurkrant luidt: ‘Wanneer zal men zich eens realiseren dat het een dagblad is dat we gaan maken? Om 19.30u zijn de lokalen hier leeg, vuil, open, alsof geen mens er zich wat van aantrekt. Sinds maandag staat niemand in voor de nachtpermanentie en het vergt telkens weer een kruistocht om er iemand voor te vinden. In godsnaam, waarop kunnen we ons beroemen? Op het maken van een dagblad om de tien dagen? Wat moet dat worden wanneer het inderdaad een dagblad zal zijn? Ze zullen ons met een koffielepeltje kunnen opscheppen, mijn besten. Wanneer gaan we eens ernstig worden inzake organisatie?’ Met dit intern document is meteen heel wat van de bevrijdingssfeer getekend: improvisatie, kameraadschappelijkheid, wanorde, toch enthousiasme.
Libération verschilt hierin van andere kranten dat het kapitaal komt en moet komen van abonnees en sympathisanten, kortom van de lezers. Tot de sympathisanten behoort Jean-Paul Sartre, die zich als directeur van de onderneming heeft opgeworpen en met andere Franse linkse vooraanstaanden als Maurice Clavel en Michel Foucault in het productiecomité zetelt. Het gaat echter niet op Libération zonder meer ‘de krant van Sartre’ te noemen, beklemtoont een redactielid dat nog boos terugdenkt aan Amerikaanse televisielui, die binnenopnamen van de redactielokalen wilden maken en erop aandrongen dat Sartre ergens achter een typmachine zou gaan zitten. Toch mag Libération ingeschreven worden in de traditie van La Cause du Peuple, J’Accuse en Gauche Prolétarienne, niet zonder de druk van repressie verdwenen journalistieke pogingen waarboven Sartre in zijn onaantastbaarheid ook een beschermende hand hield.
Zowel deze voormalige bladen als de nieuwe krant werden geconcipieerd in maoïstische kringen. Wat niet onmiddellijk betekent dat het de bedoeling is een partijkrant te maken. Libération wil, aldus de redactie, de woordvoerder worden ‘van een hele verzameling ideeën die willen uitgedrukt worden en alle bestaande linkse bewegingen, al dan niet georganiseerd, dekken’. Tot de medewerkers behoren dan ook niet alleen maoïsten, maar ook groepslozen, ondergronders, journalisten van teloorgegane bladen (het aantal gesalarieerden moest omwille van de financies van vijftig op vierendertig gebracht worden). In hun dagelijks schrijven willen de redacteuren trouwens niet aan expliciete indoctrinatie, wél aan informatie doen. Dat moet reeds blijken uit de gepubliceerde nulnummers. Die zijn inderdaad informatief, maar geven blijk van een nieuwsselectie, die overigens ook al noodzakelijk is omwille van het beperkte aantal pagina’s (twaalf, wat in de toekomst, ook om bezuinigingsredenen, acht moet worden): sociale conflicten, repressie, politiek wel en wee, contestatie krijgen de voorrang - overigens niet ten onrechte, wil men een werkelijk alternatief voor de traditionele rechtse pers zijn. Daar het in de eerste plaats de bedoeling is de arbeiders te bereiken, zal aan de krant een populair karakter gegeven worden, wat ook sport-, televisie- en striprubrieken impliceert.
De nieuwsgaring moet steunen op de zogenoemde ‘comités de libération’, groepen of groepjes, verspreid over het hele land (per wijk, per stad, per gemeente), gevormd door vrijwilligers, al dan niet maoïstisch geïnspireerd, die in hun eigen omgeving nieuws zullen garen, het eventueel zelf in een artikel gieten of het doorspelen aan de journalisten van de krant, die het in overleg met de comités zullen moeten verwoorden. De krant zelf beschrijft de journalistentaak als ‘het kunnen voorleggen van de levensomstandigheden op de plaats van hun reportage, door te praten en te leven met de mensen, door te logeren bij hen en niet in een plaatselijk groot hotel van de stad’. Verscheidene van de bevrijdingscomités zijn al her en der aan het werk en dit, wanneer men de Franse correspondente van De Groene Amsterdammer, Jacqueline Wesselius, mag geloven, niet zonder enthousiasme. Waarom bijvoorbeeld het comité in het Parijse achttiende arrondissement aanslaat, verwoordt zij als volgt: ‘Misschien omdat de elkaar beconcurrerende politieke groepen in het kader van het comité eindelijk samen kunnen werken. Misschien ook omdat het politieke aspect meer op de achtergrond ligt, en de nadruk valt op het “dagelijks leven” in de buurt.’ Dit zijn niet te onderschatten argumenten: zo de krant kan bewerken dat haar lezers, haar comités zich bij de krant en het maken ervan betrokken voelen, zou dit wel eens een waarborg tot succes kunnen zijn.
Op voorwaarde natuurlijk dat de krant de juiste toon kan treffen, wat een niet te onderschatten opgave is voor intellectuelen, die een krant aan het volk willen brengen. Enerzijds willen zij grondig tewerk gaan (bijvoorbeeld wanneer zij ergens een staking voelen naderen, een dossier over een betrokken bedrijf voorbereiden en wanneer het zo ver is, niet alleen melden hoeveel werknemers wél en hoeveel niet arbeiden, maar ook de werkelijke redenen daarvoor uiteenzetten), anderzijds willen zij onmiddellijk begrepen worden, kortom gelezen worden aan het ontbijt, in de trein, de metro, zoals de gewone, inslaande weggooijournalistiek - waartoe in de grond toch de meeste dagbladen en tijdschriften herleid mogen worden. Ook het betrekken van buitenlands nieuws vormt een hele opgave: men moet over de autofabrieken in België of de Palestijnse aanslagen kunnen schrijven op een manier dat de Franse er een aanknopingspunt in vinden met hun eigen situatie.
Vooraleer Libération aan zijn dagelijkse uitgave toe is, zitten al heel wat moeilijkheden in de werking zelf ingebouwd. Er zijn vooreerst de mogelijke politieke spanningen tussen de medewerkers zelf (die bijvoorbeeld reeds konden aangevoeld worden tijdens de voorbije Franse verkiezingen: moest volgens het maoïstisch standpunt de stemonthouding gepredikt worden in de nulnummers?; de krant heeft dat niet gedaan en gewoon informatie over de stand van zaken gegeven, bijvoorbeeld wel- en niet-stemmers aan het woord gelaten). Er is het eigen-aardige karakter van de krant, die zou moeten steunen op haar lezers, niet op publiciteit, die principieel niet wordt aangetrokken. Er is de te verwachten boycot door andere persorganen, zelfs door het distributienet Nouvelles Messageries de la Presse Parisienne zelf, dat een monopoliepositie bekleedt en gaullistisch is en waarop Libération noodgedwongen een beroep zal moeten doen, ofschoon het ook een verspreiding via de comités wil organiseren; in de officiële distributiekringen zou reeds opgemerkt zijn: ‘Zolang het een marginale krant blijft, zullen we haar verspreiden; wanneer het een goede krant wordt, zullen we haar de kop indrukken.’
Ondanks een zeker scepticisme en een noodzakelijk afwachtende houding, mag men Libération een aanmoediging niet onthouden. Deze mensen hebben immers begrepen dat men de linkse beweging niet mag verpakken in obscure krantjes of strikte partijbladen, maar dat men eensgezind (dit althans in beginsel) moet gaan bewegen op grotere schaal, omdat de pers nu eenmaal een niet te verwaarlozen actieterrein is en omdat een week- en maandblad niet voldoende efficiënt kan oproeien tegen het dagelijkse krantenvoer uit de andere hoek.
Op het gelijkvloers van de lokalen van Libération werden de offsetmachines die voor de druk zullen gebruikt worden neergezet en ruikt het naar verf. Alleen voor het eigenlijke drukken zal Libération een beroep doen op een drukker-buitenstaander, omdat de aankoop van een rotatiepers nog boven de financiële mogelijkheden reikt. De ramen van die benedenplaatsen zijn stevig met metalen rasters versterkt, opdat de dure apparatuur eventuele rellen zou overleven. Alhoewel vraag één uiteraard blijft of de krant zelf zijn avontuur overleeft.
PS Naschrift in 2026. Ik koos ervoor mijn zo gedateerd artikel toch te digitaliseren omdat het mij blijft verwonderen en verheugen dat Libération tot en met vandaag, drieënvijftig jaar na mijn bezoek aan de eerste redactielokalen van de krant, is blijven bestaan. Het artikel doet het omgekeerde verwachten, een vlugge teloorgang van het project. Maar ondanks de woelige geschiedenis van de krant en de blijvende financiële zorgen is die er dus niet gekomen - zie elders, en zie vooral de dagelijkse papieren krant zelf en de website https://www.liberation.fr/.